Gdyby nawet zniknęły obecne formy spółdzielczości, zostanie wiecznie żywa jej istotna treść (...) gdyby spółdzielczość i jej ideały zawiodły, świat stałby się koszmarnym nonsensem (...).
Stanisław Thugutt, Spółdzielczość. Zarys ideologii, wyd. 3, Glasgow 1944, s. 155

Nieco teorii
W bogatej literaturze światowej istnieje co najmniej kilkadziesiąt definicji spółdzielni i charakterystyk ruchu spółdzielczego. Istotę spółdzielni próbowali zdefiniować zarówno teoretycy, jak i praktycy współtworzący organizacje spółdzielcze. Byli to m.in.: E. Abramowski, Z. Chmielewski, J. Hempel, E. Taylor, S. Wojciechowski, S. Thugutt.
Na nieostrość oraz zmienność w czasie i przestrzeni pojęcia spółdzielnia wskazał autor jedynego dotychczas polskiego podręcznika akademickiego dotyczącego spółdzielczości K. Boczar. Doszukując się przyczyn tego stanu, wskazywał on na dwa obszary:
— pierwszy, związany z filozoficzno-etycznym i politycznym charakterem formułowanych definicji wynikającym najczęściej z zaangażowania emocjonalnego naukowców i działaczy
— drugi, uwzględniający, iż spółdzielczość jest przedmiotem wielu nauk, m.in. ekonomii, polityki społecznej, socjologii, prawa, teorii organizacji i pedagogiki społecznej, wreszcie historii myśli społecznej.
Z punktu widzenia każdej z tych dyscyplin można więc formułować różniące się od siebie definicje.

Obszerną literaturę ma również kwestia tzw. zasad spółdzielczych, tj. zespołu cech, jakimi powinna charakteryzować się organizacja, którą można zakwalifikować jako spółdzielnię. Znaczący udział w porządkowaniu tego obszaru ma Międzynarodowy Związek Spółdzielczy, który stara się weryfikować i dostosowywać katalog zasad do zmieniającego się w szybkim tempie otoczenia (a spółdzielczość liczy sobie już 160 lat, jeśli nie uwzględniamy wcześniejszych form paraspółdzielczych).

Na szczególną uwagę zasługuje tu dorobek XXXI Kongresu MZS w Manchesterze w postaci "Deklaracji spółdzielczej tożsamości" (1995), która określa, że spółdzielczość jest autonomicznym zrzeszeniem osób łączących się dobrowolnie w celu zaspokojenia wspólnych gospodarczych, socjalnych i kulturalnych potrzeb i dążeń poprzez współposiadane, demokratycznie zarządzane przedsiębiorstwo. W życiu społeczno-gospodarczym nic nie jest niezmienne — dyskusje będą trwały. Truizmem jest stwierdzenie, że nadal zmieniać się będzie oblicze spółdzielni — jest to przecież nieuniknione.

Tyle dla wprowadzenia do tematu. Celem artykułu bowiem jest konfrontacja trwałych wartości, jakie wiążą się z pojęciem spółdzielnia i spółdzielczość z ich aktualnym, głównie medialnym odbiorem w Polsce.

W poszukiwaniu istoty pojęcia
Jak pisze wspomniany wyżej K. Boczar: "W większości języków oznaczenie spółdzielni opiera się na łacińskim źródłosłowie cooperation — współdziałanie. Również w języku polskim do roku 1930 używano obok wyrazów spółdzielnia czy współdzielnia, słów: kooperatywa, kooperacja, kooperatysta".

Elementem podstawowym idei spółdzielczej jest więc współdziałanie — forma przeciwstawiająca się dominującemu w ustroju kapitalistycznym prymatowi interesu indywidualnemu. Jest to współdziałanie o charakterze szczególnym — obejmuje ono z zasady osoby o niskich i średnich dochodach, które występując pojedynczo nie byłyby w stanie zaspokoić swoich potrzeb. Zrzeszając się, osoby przystępujące do spółdzielni deklarują solidarne i demokratyczne w sposobach funkcjonowania działanie na rzecz interesów wspólnych, które utożsamiają z własnymi indywidualnymi celami. Wreszcie, cechą charakterystyczna zrzeszenia, jakie stanowi spółdzielnia, jest dobrowolność — każdy uczestnik w dowolnym czasie może, po spełnieniu warunków formalnych, zrezygnować z członkostwa.

Te i inne niewymienione wyżej cechy charakterystyczne dla idei spółdzielczej wskazują, iż ich spoiwem jest szlachetność intencji, uczciwość, wrażliwość na rozwiązywanie problemów społecznych, walka o sprawiedliwy podział dóbr i dochodów. Dlatego też spółdzielcza forma gospodarowania była zawsze przedmiotem zainteresowania elit intelektualnych, politycznych, naukowców. Życzliwe zainteresowanie przekraczało bariery polityczne i światopoglądowe. Symptomatyczne jest tu wsparcie znakomitych polskich pisarzy: M. Dąbrowskiej i S. Żeromskiego (twórcy nazwy pisma spółdzielczości spożywców "Społem").

Te piękne i przecież nie utopijne hasła i zamierzenia związane z ideą spółdzielczą nadal funkcjonują w wąskim kręgu działaczy, naukowców, pracowników spółdzielni. W odbiorze społecznym przebijają się w ostatnich latach przede wszystkim sformułowania dezawuujące ruch spółdzielczy, ośmieszające jego zasady i idee.

<< | [1] 2 3 | > | >>
1 do 1 | razem: 3

Wydawnictwo DOM: redakcja "DS"
00-345 Warszawa, ul. Drewniana 5
tel. (022) 620 53 28
faks (022) 652 21 09
redakcja@domyspoldzielcze.pl

Zaprenumeruj!

Kolporter S. A.
25-659 Kielce, ul. Strycharska 6
Zgłoszenia na prenumeratę przyjmuje: Sekcja Dystrybucji Działu Administracji Wydawnictw
05-080 Izabelin Mościska, ul. Bakaliowa 3
tel. (022) 355 05 65 (66)
faks (022) 355 05 67 (68)
prasowa.ec@kolporter.com.pl

Garmond Press S. A.
31-034 Kraków, ul. Lubicz 3
Zgłoszenia na prenumeratę przyjmuje:
Biuro Handlowe w Warszawie
01-106 Warszawa, ul. Nakielska 3
tel. /faks (022) 836 69 21
prenwarszawa@garmond.com.pl

Urzędy Pocztowe w całym kraju, (także bezpośrednio u listonoszy), właściwe dla miejsca zamieszkania prenumeratora.

---

W numerze także:

• Materiał szkoleniowy dla rad nadzorczych spółdzielni
• Ochrona danych osobowych a ustalenia lustracji
• SMLW Legionowo — 50 lat z ludźmi i dla ludzi